Ung thư phổi không có đột biến dùng thuốc đích: Có phải là tiên lượng xấu?

Ung thư phổi không có đột biến dùng thuốc đích: Có phải là tiên lượng xấu?

Có một điều tôi thấy rất nhiều người mới phát hiện ung thư phổi đều hy vọng:

“Mong sao mình có đột biến để dùng thuốc đích.”

Tôi hiểu tâm lý đó.

Bởi chính tôi ngày trước, khi chờ kết quả giải phẫu bệnh và xét nghiệm gen, cũng từng mong như vậy.

Khi bắt đầu tìm hiểu về ung thư phổi, người bệnh rất nhanh sẽ gặp những cái tên như:

EGFR.

ALK.

ROS1.

Rồi đọc những câu chuyện có người chỉ cần uống thuốc mỗi ngày, khối u đáp ứng tốt và bệnh được kiểm soát trong một thời gian dài.

Thế là trong đầu hình thành một suy nghĩ rất tự nhiên:

Có thuốc đích = may mắn.

Và ngược lại:

Không có thuốc đích = bệnh khó điều trị, tiên lượng xấu.

Vế đầu có một phần đúng.

Nhưng vế sau thì không nên hiểu đơn giản như vậy.

Trước tiên, “có thuốc đích” thực sự nghĩa là gì?

Ung thư phổi không phải tất cả đều giống nhau.

Ngay cả khi hai người cùng được chẩn đoán ung thư phổi, tế bào ung thư của họ vẫn có thể mang những đặc điểm phân tử khác nhau.

Ở một số người, bác sĩ có thể tìm thấy những biến đổi gen hoặc dấu ấn phân tử có thuốc nhắm trúng đích phù hợp.

Có thể hiểu đơn giản:

Bác sĩ tìm thấy một đặc điểm quan trọng của tế bào ung thư và có thuốc được thiết kế để tác động vào chính đặc điểm đó.

Đó là lý do xét nghiệm phân tử ngày càng có vai trò quan trọng trong nhiều trường hợp ung thư phổi.

Nhưng cần nhớ một điều:

Không phải người bệnh ung thư phổi nào cũng có cùng đột biến. Và cũng không phải cứ phát hiện một đột biến là chắc chắn có một thuốc đích phù hợp để sử dụng ngay.

Còn phải xem loại ung thư, giai đoạn bệnh, loại biến đổi được phát hiện, các điều trị trước đó và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Chính tôi ngày trước cũng từng chờ kết quả gen trong tâm trạng đó

Khi bản thân mắc ung thư phổi, tôi cũng từng trải qua khoảng thời gian chờ kết quả.

Đã mắc ung thư thì ai cũng muốn tìm được càng nhiều lựa chọn điều trị càng tốt.

Vì vậy lúc đó, điều tôi rất mong là kết quả của mình có một đột biến phù hợp với thuốc nhắm trúng đích.

May mắn, trường hợp của tôi có một biến đổi phù hợp để bác sĩ cân nhắc hướng điều trị đích.

Nhưng sau này, khi có cơ hội tiếp xúc và đồng hành với nhiều người bệnh khác tại Singapore, tôi mới thấy:

Câu chuyện không dừng ở việc “có gen” hay “không có gen”.

Điều quan trọng hơn là phải hiểu đầy đủ đặc điểm của khối u trước khi quyết định hướng điều trị.

Tôi từng gặp trường hợp điều trị một thời gian rồi mới phát hiện có đột biến phù hợp

Đây là những trường hợp khiến tôi thấy việc chuẩn bị hồ sơ và đánh giá các xét nghiệm cần thiết từ đầu rất quan trọng.

Có gia đình đã điều trị một thời gian.

Sau đó khi hồ sơ được xem lại hoặc người bệnh được làm thêm xét nghiệm, mới phát hiện khối u có một biến đổi phân tử có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

Lúc đó cảm giác tiếc của gia đình rất rõ.

Không phải vì có thể khẳng định rằng nếu biết sớm thì kết quả chắc chắn sẽ tốt hơn.

Không ai có thể nói như vậy.

Nhưng bởi một thông tin có khả năng ảnh hưởng đến quyết định điều trị đáng lẽ nên được biết vào thời điểm bác sĩ đang lựa chọn hướng đi.

Đây cũng là một trong những điều tôi thường chú ý khi nhìn vào hồ sơ ung thư phổi:

Không chỉ xem người bệnh đã dùng thuốc gì.

Mà còn xem:

Giải phẫu bệnh là loại gì?

Đã làm những xét nghiệm phân tử nào?

Kết quả cụ thể ra sao?

Mẫu xét nghiệm có phù hợp không?

Và những thông tin đó đã được đặt vào quyết định điều trị như thế nào?

Nếu không có EGFR, ALK hay ROS1 thì sao?

Đây mới là phần khiến nhiều gia đình lo nhất.

Tôi từng biết một anh cũng mắc ung thư phổi giai đoạn 3 như tôi.

Khi chờ kết quả, anh cũng hy vọng có đột biến phù hợp để dùng thuốc đích.

Nhưng kết quả ban đầu không có những đột biến mà gia đình đang mong đợi như EGFR, ALK hay ROS1.

Anh hụt hẫng.

Gia đình cũng vậy.

Bởi lúc đó mọi người đã đọc quá nhiều câu chuyện về thuốc đích nên vô tình hình thành suy nghĩ:

“Không có thuốc đích thì chắc tiên lượng sẽ xấu hơn rất nhiều.”

Nhưng bác sĩ không dừng việc đánh giá ở đó.

Họ tiếp tục xem xét những đặc điểm khác của bệnh, trong đó có PD-L1 cùng các yếu tố liên quan đến trường hợp cụ thể.

Sau quá trình đánh giá, bác sĩ xác định anh có hướng điều trị phù hợp liên quan đến miễn dịch trong kế hoạch điều trị của mình.

Sau một số đợt điều trị, khối u có đáp ứng trước khi anh bước sang những giai đoạn điều trị tiếp theo.

Hiện sức khỏe của anh vẫn được duy trì khá ổn định.

Tôi kể trường hợp này không phải để nói:

“Không có thuốc đích thì dùng miễn dịch.”

Nếu hiểu như vậy lại sai.

Không phải người bệnh nào không có đột biến dùng thuốc đích cũng phù hợp với miễn dịch.

Bác sĩ còn phải dựa trên loại bệnh, giai đoạn, PD-L1, đặc điểm phân tử, các phương pháp đã điều trị và nhiều yếu tố khác.

Điều trường hợp này cho thấy chỉ là:

Không tìm thấy một hướng điều trị không đồng nghĩa với việc tất cả các hướng khác đều đóng lại.

PD-L1 cũng không phải “xét nghiệm thay thế” cho xét nghiệm gen

Đây là một chỗ người bệnh rất dễ hiểu nhầm.

Có gen phù hợp thì thuốc đích.

Không có gen thì xét PD-L1 để dùng miễn dịch.

Thực tế không nên hình dung quá trình điều trị như một sơ đồ đơn giản như vậy.

Xét nghiệm phân tử và đánh giá PD-L1 cung cấp những loại thông tin khác nhau cho bác sĩ.

Bác sĩ cần đặt chúng cùng với giải phẫu bệnh, giai đoạn bệnh, thể trạng và toàn bộ hồ sơ của người bệnh.

Vì vậy, khi cầm kết quả PD-L1, cũng không nên chỉ nhìn một con số rồi tự kết luận:

“Tôi dùng được miễn dịch.”

Hay:

“Chỉ số của tôi thấp nên miễn dịch hoàn toàn không còn ý nghĩa.”

Quyết định thực tế phức tạp hơn như vậy.

Không có thuốc đích vẫn còn hóa trị và những chiến lược điều trị khác

Một điều khác tôi thấy khá rõ sau nhiều năm đọc chia sẻ của người bệnh và tiếp xúc với các gia đình là:

Hóa trị thường bị người bệnh nhìn theo hướng tiêu cực quá sớm.

Khi nghe người khác uống thuốc đích, còn mình phải truyền hóa chất, rất dễ có cảm giác phương pháp của mình “kém hơn”.

Nhưng không nên so sánh như vậy.

Tôi từng đọc chia sẻ của những người bệnh không có lựa chọn thuốc đích phù hợp, cũng không đi theo hướng miễn dịch như họ từng hy vọng, nhưng vẫn kiểm soát bệnh bằng hóa trị trong thời gian dài.

Có người điều trị nhiều năm mà vẫn duy trì được cuộc sống và sinh hoạt tương đối bình thường.

Điều đó không có nghĩa hóa trị sẽ mang lại kết quả như vậy cho tất cả mọi người.

Nó chỉ cho thấy:

Tên phương pháp điều trị không tự nó quyết định toàn bộ tiên lượng của một người bệnh.

Điều quan trọng là phương pháp đó có phù hợp với bệnh của người đó và bệnh đáp ứng như thế nào.

Thuốc đích cũng không phải là “viên thuốc thần kỳ”

Ngược lại, người có đột biến phù hợp cũng không nên nghĩ rằng chỉ cần uống thuốc đích là mọi chuyện đã được giải quyết.

Thuốc nhắm trúng đích có thể kiểm soát bệnh rất tốt ở những người phù hợp.

Nhưng trong quá trình điều trị, bệnh vẫn có thể thay đổi và xuất hiện cơ chế kháng thuốc.

Khi đó bác sĩ có thể phải đánh giá lại.

Có trường hợp cần xét nghiệm lại đặc điểm phân tử.

Có trường hợp có lựa chọn thuốc thế hệ khác.

Có trường hợp phải thay đổi chiến lược điều trị.

Và thuốc đích cũng có tác dụng phụ riêng, cần được bác sĩ theo dõi.

Vì vậy, điều quan trọng không phải:

“Tôi có được uống thuốc đích không?”

Mà là:

“Với đặc điểm bệnh hiện tại của tôi, hướng điều trị nào có cơ sở phù hợp nhất?”

Nếu mới phát hiện ung thư phổi, nên hiểu những gì trong hồ sơ?

Tôi nghĩ đây là phần quan trọng nhất của bài này.

Nếu bản thân hoặc người nhà mới nhận chẩn đoán ung thư phổi, trước khi dành hàng giờ tìm một loại thuốc trên mạng, hãy cố gắng hiểu rõ hồ sơ của chính mình.

Ít nhất nên biết:

Loại giải phẫu bệnh là gì?

Ung thư phổi tế bào nhỏ hay không tế bào nhỏ? Nếu là không tế bào nhỏ thì thuộc loại mô học nào?

Bệnh đang ở giai đoạn nào?

Đã có đủ mô để làm những xét nghiệm cần thiết chưa?

Bác sĩ đã chỉ định những xét nghiệm phân tử nào?

Có biến đổi nào có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị không?

PD-L1 đã được đánh giá chưa, nếu trường hợp của mình cần thông tin này?

Mục tiêu của phương pháp bác sĩ đang đề nghị là gì?

Và một câu rất đáng hỏi:

“Kết quả nào trong hồ sơ của tôi khiến bác sĩ lựa chọn hướng điều trị này?”

Tôi thích câu hỏi này bởi nó buộc chúng ta quay lại chính căn bệnh của mình, thay vì so sánh với một bệnh nhân khác trên mạng.

Đừng lấy phác đồ của một người bệnh khác để đo cơ hội của mình

Đây là sai lầm tôi thấy rất dễ xảy ra.

Một người EGFR uống thuốc nhiều năm.

Người khác ALK có một hành trình khác.

Một người PD-L1 cao đáp ứng tốt với miễn dịch.

Một người khác hóa trị vẫn kiểm soát bệnh lâu dài.

Đọc những câu chuyện đó để có thêm thông tin thì tốt.

Nhưng nếu dùng chúng để dự đoán kết quả của chính mình thì rất dễ sai.

Bởi hai người cùng ghi trên hồ sơ:

“Ung thư phổi giai đoạn 4”

vẫn có thể có hai căn bệnh rất khác nhau về mặt sinh học.

Và vì thế, lựa chọn điều trị cũng có thể khác.

Điều tôi hiểu khác đi sau khi chính mình trở thành bệnh nhân

Ngày trước, tôi cũng từng nghĩ theo cách rất đơn giản:

Có thuốc đích là tốt. Không có thì đáng lo.

Sau khi tự trải qua điều trị tại Singapore và sau này có cơ hội tiếp xúc với nhiều gia đình khác, cách nhìn của tôi thay đổi khá nhiều.

Có thuốc đích phù hợp chắc chắn là một thông tin rất có giá trị.

Nhưng điều người bệnh cần hơn cả là:

Bản chất khối u của mình đã được đánh giá đủ chưa?

Bởi nếu có một đặc điểm quan trọng mà chưa được phát hiện, lựa chọn điều trị có thể bị ảnh hưởng.

Ngược lại, nếu đã đánh giá đầy đủ mà không có đột biến phù hợp với thuốc đích, điều đó cũng không đồng nghĩa với hết hướng điều trị.

Bác sĩ vẫn còn phải xem xét toàn bộ bức tranh:

Miễn dịch có vai trò không?

Hóa trị phù hợp thế nào?

Có cần kết hợp các phương pháp không?

Điều trị tại chỗ có vai trò gì?

Và chiến lược thay đổi ra sao nếu bệnh tiến triển?

Đó là lý do bây giờ nếu có một người mới phát hiện ung thư phổi hỏi tôi:

“Anh ơi, em không có gen để uống thuốc đích, vậy có phải xấu lắm không?”

Tôi sẽ không trả lời chỉ bằng “có” hoặc “không”.

Điều tôi muốn biết trước tiên là:

Hồ sơ đã được đánh giá đến đâu và bác sĩ đang dựa vào những thông tin nào để lựa chọn hướng điều trị?

Bởi trong ung thư phổi, một kết quả xét nghiệm rất quan trọng.

Nhưng không có một kết quả xét nghiệm đơn lẻ nào kể được toàn bộ câu chuyện của người bệnh.

Bài viết chia sẻ kiến thức và trải nghiệm cá nhân từ hành trình điều trị ung thư phổi của tôi cũng như những trường hợp tôi có cơ hội tiếp xúc. Nội dung không thay thế tư vấn, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ