Ung thư thận là gì?

Ung thư thận: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị

Ung thư thận là gì?

Ung thư thận là bệnh ung thư bắt đầu từ các tế bào của thận. Bệnh thường chỉ xuất hiện ở một bên thận, nhưng trong một số trường hợp hiếm gặp có thể ảnh hưởng đến cả hai thận.

Thận là hai cơ quan hình hạt đậu nằm ở phía sau ổ bụng, hai bên cột sống. Mỗi thận nối với bàng quang qua một ống gọi là niệu quản.

Thận có nhiều chức năng quan trọng như:

• Lọc chất thải và lượng nước dư thừa ra khỏi máu để tạo nước tiểu.
• Tham gia điều hòa huyết áp thông qua hormone renin.
• Sản xuất erythropoietin, giúp kích thích tủy xương tạo hồng cầu.
• Sản xuất calcitriol, một dạng vitamin D có vai trò trong hấp thu canxi.

Các loại ung thư thận

Ung thư thận có nhiều loại, tùy vào loại tế bào mà ung thư bắt nguồn.

Ung thư tế bào thận – RCC

Ung thư tế bào thận (Renal Cell Carcinoma – RCC) là loại ung thư thận phổ biến nhất ở người trưởng thành, bắt đầu từ các tế bào của những ống nhỏ trong thận.

Theo tài liệu nguồn, RCC chiếm phần lớn các trường hợp ung thư thận. Trong nhóm này, ung thư tế bào thận dạng tế bào sáng là phân nhóm thường gặp nhất.

Ung thư biểu mô đường niệu vùng bể thận

Loại ung thư này phát sinh từ các tế bào lót bể thận – khu vực nơi nước tiểu từ thận đi vào niệu quản.

Nó có nhiều điểm tương đồng với ung thư đường tiết niệu ở niệu quản hoặc bàng quang và thường được điều trị theo cách khác với RCC.

U Wilms

U Wilms, hay u nguyên bào thận, chủ yếu gặp ở trẻ em và hiếm gặp ở người lớn.

Sarcoma thận

Đây là dạng ung thư hiếm, bắt đầu từ các mô liên kết của thận.

Nguyên nhân gây ung thư thận

Ung thư thận hình thành khi các tế bào thận xuất hiện những thay đổi trong DNA khiến chúng phát triển và phân chia bất thường, từ đó tạo thành khối u.

Trong phần lớn trường hợp, không thể xác định chính xác nguyên nhân vì sao một người mắc ung thư thận.

Tuy nhiên, một số yếu tố có thể làm nguy cơ mắc bệnh tăng lên.

Các yếu tố nguy cơ ung thư thận

Tuổi cao

Ung thư thận gặp nhiều hơn ở người lớn tuổi và hiếm hơn ở người trẻ.

Giới tính

Nam giới có nguy cơ mắc ung thư thận cao hơn nữ giới.

Hút thuốc

Hút thuốc là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng. Nguy cơ có xu hướng tăng theo thời gian và lượng thuốc lá sử dụng.

Thừa cân, béo phì

Béo phì có liên quan đến nguy cơ ung thư thận cao hơn.

Một trong những cơ chế được cho là có liên quan đến sự thay đổi hormone và chuyển hóa ở người béo phì.

Tăng huyết áp

Huyết áp cao cũng được ghi nhận là một yếu tố nguy cơ của ung thư thận.

Bệnh thận giai đoạn cuối và lọc máu kéo dài

Những người suy thận phải lọc máu lâu dài có nguy cơ mắc ung thư thận cao hơn.

Tiền sử gia đình

Người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc ung thư thận có nguy cơ cao hơn so với người không có tiền sử gia đình.

Một số hội chứng di truyền

Một số bệnh di truyền có thể làm tăng nguy cơ ung thư thận, chẳng hạn:

• Bệnh von Hippel–Lindau.
• Hội chứng Birt–Hogg–Dubé.
• Phức hợp xơ cứng củ.
• Một số hội chứng ung thư thận di truyền khác.

Những trường hợp ung thư liên quan di truyền chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ.

Ung thư thận có triệu chứng sớm không?

Ung thư thận có thể không gây triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu.

Không ít trường hợp được phát hiện tình cờ khi người bệnh siêu âm hoặc chụp CT vì một vấn đề sức khỏe khác.

Khi khối u lớn hơn hoặc bệnh tiến triển, các triệu chứng có thể xuất hiện rõ hơn.

Dấu hiệu ung thư thận thường gặp

Có máu trong nước tiểu

Nước tiểu có thể chuyển sang màu:

• Hồng.
• Đỏ.
• Nâu.

Tiểu ra máu là một trong những dấu hiệu cần được kiểm tra, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn với ung thư.

Sỏi thận, nhiễm trùng đường tiết niệu và nhiều bệnh khác cũng có thể gây tiểu máu.

Đau vùng hông hoặc lưng dưới

Người bệnh có thể cảm thấy đau dai dẳng ở một bên hông hoặc vùng lưng dưới.

Xuất hiện khối ở bụng hoặc vùng hông

Một khối u lớn đôi khi có thể tạo thành khối sờ thấy ở một bên bụng.

Sụt cân không rõ nguyên nhân

Giảm cân dù không thay đổi chế độ ăn hoặc vận động có thể xuất hiện trong bệnh ung thư tiến triển hơn.

Mệt mỏi kéo dài

Người bệnh có thể cảm thấy mệt dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.

Sốt kéo dài

Sốt không liên quan đến nhiễm trùng và tái diễn kéo dài cũng có thể xuất hiện.

Thiếu máu

Do thận tham gia điều hòa quá trình tạo hồng cầu, một số bệnh nhân có thể xuất hiện thiếu máu.

Tiểu ra máu có phải ung thư thận không?

Không phải cứ tiểu ra máu là ung thư thận.

Các nguyên nhân thường gặp khác bao gồm:

• Nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Sỏi thận.
• Bệnh bàng quang.
• Một số bệnh lý thận khác.

Tuy nhiên, tiểu ra máu, đặc biệt không đau hoặc tái diễn, không nên bị bỏ qua.

Người bệnh cần được kiểm tra để xác định vị trí chảy máu và nguyên nhân.

Ung thư thận được chẩn đoán như thế nào?

Xét nghiệm nước tiểu

Xét nghiệm có thể giúp phát hiện:

• Máu.
• Protein.
• Nhiễm trùng.
• Một số bất thường khác.

Xét nghiệm máu

Bác sĩ có thể kiểm tra:

• Creatinine.
• Urê và điện giải.
• Chức năng thận.
• Công thức máu.

Siêu âm thận

Siêu âm giúp quan sát cấu trúc thận và hỗ trợ phân biệt một tổn thương dạng nang chứa dịch với khối đặc.

CT hoặc MRI

CT và MRI đóng vai trò quan trọng trong đánh giá khối u thận.

Các phương pháp này giúp bác sĩ xác định:

• Vị trí khối u.
• Kích thước.
• Mối liên quan với mạch máu.
• Mức độ xâm lấn.
• Khả năng lan đến các cấu trúc khác.

Có phải ung thư thận lúc nào cũng cần sinh thiết?

Không.

Theo tài liệu nguồn, sinh thiết không phải lúc nào cũng được thực hiện đối với một khối u thận, bởi CT hoặc MRI đôi khi đã cung cấp đủ thông tin để bác sĩ đưa ra hướng xử trí.

Sinh thiết có thể được cân nhắc khi:

• Hình ảnh chưa đủ rõ.
• Kết quả sinh thiết có khả năng thay đổi kế hoạch điều trị.
• Cần xác định bản chất mô học trước một số phương pháp điều trị.

Mẫu mô sau đó được bác sĩ giải phẫu bệnh kiểm tra dưới kính hiển vi.

Ung thư thận có mấy giai đoạn?

Ung thư thận thường được chia thành 4 giai đoạn chính.

Giai đoạn I

Khối u có kích thước không quá 7 cm và còn giới hạn trong thận.

Giai đoạn II

Khối u lớn hơn 7 cm nhưng vẫn còn nằm trong thận.

Giai đoạn III

Ung thư đã lan đến mô xung quanh, hạch vùng hoặc các mạch máu lớn như tĩnh mạch thận hay tĩnh mạch chủ dưới.

Giai đoạn IV

Ung thư đã lan rộng hơn hoặc di căn đến những vị trí xa như:

• Phổi.
• Xương.
• Gan.
• Hạch xa.
• Não.

Cấp độ ung thư thận khác giai đoạn như thế nào?

Giai đoạn mô tả ung thư đã lan rộng đến đâu trong cơ thể.

Trong khi đó, cấp độ mô học mô tả mức độ bất thường của tế bào ung thư khi quan sát dưới kính hiển vi.

Khối u có cấp độ cao thường có xu hướng phát triển và lan nhanh hơn khối u cấp độ thấp.

Hai khái niệm này không nên dùng thay thế cho nhau.

Điều trị ung thư thận như thế nào?

Điều trị phụ thuộc vào:

• Giai đoạn bệnh.
• Kích thước khối u.
• Vị trí trong thận.
• Loại ung thư.
• Sức khỏe tổng thể.
• Chức năng của hai thận.
• Mục tiêu điều trị.

Theo dõi tích cực

Một số khối u thận nhỏ có thể phát triển khá chậm.

Trong những trường hợp phù hợp, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có nhiều bệnh nền, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi tích cực thay vì điều trị ngay.

Người bệnh được chụp kiểm tra định kỳ. Điều trị sẽ được cân nhắc nếu khối u thay đổi hoặc tăng trưởng.

Theo dõi tích cực không có nghĩa là “không điều trị”, mà là một chiến lược quản lý có chủ đích.

Phẫu thuật ung thư thận

Phẫu thuật là một trong những phương pháp điều trị quan trọng nhất đối với ung thư thận còn khu trú.

Cắt một phần thận

Bác sĩ loại bỏ khối u cùng một lượng mô lành xung quanh, đồng thời giữ lại phần thận còn lại.

Phẫu thuật bảo tồn thận đặc biệt có ý nghĩa đối với các khối u nhỏ hoặc trong những tình huống cần bảo tồn tối đa chức năng thận.

Cắt toàn bộ thận

Trong một số trường hợp, toàn bộ thận cần được loại bỏ.

Nếu quả thận còn lại hoạt động tốt, một người thường vẫn có thể sống với một thận.

Có thể điều trị khối u mà không cần cắt thận không?

Trong một số trường hợp khối u nhỏ hoặc người bệnh không phù hợp phẫu thuật, bác sĩ có thể cân nhắc các kỹ thuật phá hủy khối u.

Ví dụ:

Đốt sóng cao tần: sử dụng nhiệt để phá hủy tế bào ung thư.

Áp lạnh: sử dụng nhiệt độ rất thấp để làm đông và phá hủy mô khối u.

Không phải khối u nào cũng phù hợp với những phương pháp này.

Thuốc đích trong ung thư thận

Ung thư tế bào thận có một đặc điểm là hóa trị truyền thống thường không giữ vai trò chính như ở nhiều loại ung thư khác.

Ở bệnh tiến triển, các thuốc nhắm trúng đích có thể được sử dụng.

Một số thuốc hoạt động bằng cách ức chế các tyrosine kinase tham gia vào quá trình tăng trưởng tế bào ung thư và hình thành mạch máu mới nuôi khối u.

Liệu pháp miễn dịch

Liệu pháp miễn dịch đã trở thành một phương pháp quan trọng trong điều trị một số trường hợp ung thư thận.

Các thuốc miễn dịch giúp hệ miễn dịch nhận diện và tấn công tế bào ung thư hiệu quả hơn.

Trong bệnh tiến triển, liệu pháp miễn dịch có thể được sử dụng đơn độc hoặc kết hợp với thuốc nhắm trúng đích tùy từng trường hợp.

Xạ trị có điều trị được ung thư thận không?

Xạ trị không phải phương pháp điều trị chính trong phần lớn ung thư thận.

Tuy nhiên, nó có thể được sử dụng trong một số tình huống, đặc biệt để kiểm soát tổn thương hoặc giảm triệu chứng khi ung thư đã di căn đến xương hoặc não.

Ung thư thận có chữa khỏi được không?

Có thể, đặc biệt khi bệnh được phát hiện lúc còn khu trú trong thận.

Ở bệnh giai đoạn sớm, phẫu thuật có thể là phương pháp điều trị duy nhất cần thiết.

Khi bệnh đã lan rộng hoặc di căn, khả năng chữa khỏi giảm đi nhưng người bệnh vẫn có thể được điều trị bằng các phương pháp toàn thân như:

• Liệu pháp miễn dịch.
• Thuốc nhắm trúng đích.
• Một số phương pháp điều trị tại chỗ phù hợp.

Vì vậy, “ung thư thận giai đoạn IV” không đồng nghĩa với “không còn phương pháp điều trị”.

Có thể sống bình thường sau khi cắt một quả thận không?

Trong nhiều trường hợp, một quả thận khỏe mạnh còn lại có thể đảm nhiệm đủ chức năng cho cơ thể.

Sau phẫu thuật, người bệnh vẫn cần được theo dõi:

• Chức năng thận.
• Huyết áp.
• Các bệnh nền như tiểu đường.
• Nguy cơ tái phát ung thư.

Đây cũng là lý do bác sĩ cố gắng bảo tồn càng nhiều mô thận khỏe mạnh càng tốt khi điều kiện ung thư học cho phép.

Có nên tầm soát ung thư thận không?

Theo tài liệu nguồn, hiện không có khuyến cáo tầm soát ung thư thận định kỳ cho toàn bộ dân số.

Một số người có nguy cơ cao, chẳng hạn mắc hội chứng di truyền liên quan ung thư thận hoặc bệnh thận đặc biệt, có thể cần được theo dõi riêng theo hướng dẫn của bác sĩ.

Không nên tự đi chụp CT định kỳ chỉ để “tầm soát ung thư thận” nếu không có chỉ định.

Làm thế nào để giảm nguy cơ ung thư thận?

Không thể phòng ngừa hoàn toàn, nhưng có thể giảm một số yếu tố nguy cơ bằng cách:

• Không hút thuốc.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Kiểm soát huyết áp.
• Kiểm soát bệnh tiểu đường.
• Tuân thủ quy định bảo hộ khi làm việc với các hóa chất nguy cơ.
• Theo dõi y khoa nếu thuộc nhóm có nguy cơ di truyền.

Khi nào nên đi khám?

Nên kiểm tra nếu xuất hiện:

Tiểu ra máu, đau hông lưng kéo dài một bên, khối bất thường ở vùng bụng hoặc hông, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi kéo dài.

Những triệu chứng này thường có nhiều nguyên nhân khác không phải ung thư. Nhưng việc xác định nguyên nhân sớm giúp tránh bỏ sót các bệnh lý quan trọng.

Bài viết cung cấp thông tin y khoa tham khảo, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ.