Tôi từng truyền Keytruda 4 lần, trong đó có 2 lần chỉ dùng nửa liều: Sau này tôi mới hiểu câu hỏi về “liều thuốc” quan trọng thế nào

Khi bắt đầu điều trị ung thư tại Singapore, tôi từng được sử dụng Keytruda – pembrolizumab, một thuốc điều trị miễn dịch.

Tổng cộng tôi truyền 4 lần.

Nhưng có một chi tiết mà đến tận sau này, khi đã đi qua hành trình điều trị và tìm hiểu nhiều hơn, tôi mới thấy đáng để chia sẻ:

Trong 4 lần đó, có 2 lần bác sĩ cho tôi sử dụng lượng thuốc thấp hơn liều cố định thông thường.

Thời điểm ấy, tôi không tìm hiểu sâu như bây giờ.

Tôi chỉ nhớ bác sĩ đã trao đổi với gia đình về tình trạng của tôi, kế hoạch điều trị và cả điều kiện thực tế để lựa chọn cách sử dụng thuốc.

Ngày đó tôi nghĩ rất đơn giản:

Có thuốc để tiếp tục điều trị đã là một cố gắng rất lớn rồi.

Sau này, khi có cơ hội tiếp xúc với nhiều người bệnh hơn, tôi mới thấy phía sau một chai thuốc ung thư đôi khi có rất nhiều câu hỏi mà người bệnh nên hiểu rõ.

Không chỉ:

“Thuốc này có tốt không?”

Mà còn:

“Tại sao bác sĩ dùng liều này?”

“Bao lâu truyền một lần?”

“Dự kiến phải điều trị bao lâu?”

Và một câu rất thực tế:

“Nếu phải điều trị kéo dài, tổng chi phí sẽ như thế nào?”

Keytruda thực chất là thuốc gì?

Keytruda là tên thương mại của pembrolizumab, một thuốc miễn dịch thuộc nhóm ức chế PD-1.

Có thể hiểu rất đơn giản rằng đây không phải thuốc hóa trị theo cách nhiều người vẫn quen hình dung.

Thuốc tác động vào một cơ chế kiểm soát của hệ miễn dịch, từ đó giúp hệ miễn dịch có khả năng nhận diện và tấn công tế bào ung thư tốt hơn trong những trường hợp phù hợp.

Pembrolizumab hiện được sử dụng trong nhiều bệnh ung thư và nhiều bối cảnh điều trị khác nhau, trong đó có một số trường hợp ung thư phổi, melanoma, ung thư đầu cổ, thực quản, dạ dày, cổ tử cung, đường tiết niệu, thận và một số loại ung thư khác. Chỉ định cụ thể phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn, dấu ấn sinh học và phác đồ điều trị.

Vì vậy, việc một người mắc ung thư có được sử dụng Keytruda hay không không thể quyết định chỉ bằng tên bệnh.

Đây là điểm rất quan trọng.

Không phải cứ ung thư phổi là dùng được Keytruda

Tôi thấy người bệnh hiện nay biết đến thuốc miễn dịch nhiều hơn trước.

Có người vừa nhận kết quả ung thư phổi đã hỏi:

“PD-L1 của tôi bao nhiêu?”

Hoặc:

“Tôi có truyền Keytruda được không?”

Biết để hỏi bác sĩ là tốt.

Nhưng không nên hiểu Keytruda như một loại thuốc “cao cấp hơn” mà cứ có điều kiện kinh tế là sử dụng.

Bác sĩ phải xem toàn bộ bệnh cảnh.

Loại ung thư gì?

Giai đoạn nào?

Đặc điểm phân tử ra sao?

PD-L1 thế nào trong những tình huống cần xét đến chỉ số này?

Đã điều trị những gì?

Keytruda dùng đơn trị hay kết hợp với phương pháp khác?

Mục tiêu điều trị là gì?

Tất cả những yếu tố đó mới tạo thành quyết định.

Vậy tại sao ngày trước lại có cách tính 2 mg/kg?

Đây là phần khiến tôi tìm hiểu khá nhiều sau khi điều trị.

Trong quá trình phát triển của pembrolizumab, liều dựa trên cân nặng 2 mg/kg mỗi 3 tuần từng được sử dụng rộng rãi trong các nghiên cứu và trong thực hành ở những giai đoạn trước.

Nếu tính rất đơn giản theo công thức đó:

Một người 50 kg sẽ tương ứng khoảng 100 mg.

Một người 60 kg sẽ tương ứng khoảng 120 mg.

Nhưng cách sử dụng pembrolizumab ở người lớn sau đó đã được chuẩn hóa theo liều cố định, và hướng dẫn kê đơn hiện tại của Keytruda đối với nhiều chỉ định người lớn sử dụng 200 mg mỗi 3 tuần hoặc 400 mg mỗi 6 tuần.

Điều này rất quan trọng để hiểu câu chuyện của tôi.

Bởi nếu hôm nay một người nặng 50 kg đọc đâu đó rằng:

“Ngày trước 2 mg/kg, vậy tôi chỉ cần 100 mg”

rồi nghĩ có thể yêu cầu bác sĩ giảm từ 200 mg xuống 100 mg để tiết kiệm một nửa tiền thuốc, thì đó không phải cách nên áp dụng thông tin này.

Vậy tại sao tôi từng được dùng lượng thuốc thấp hơn?

Đây là trải nghiệm điều trị cụ thể của chính tôi.

Trong tổng số 4 lần sử dụng Keytruda, có 2 lần bác sĩ lựa chọn lượng thuốc thấp hơn liều cố định thông thường.

Bác sĩ đã cân nhắc dựa trên trường hợp của tôi ở thời điểm đó và trao đổi với gia đình trước khi điều trị.

Tôi không muốn từ trải nghiệm của mình rồi đưa ra một kết luận kiểu:

“Nửa liều vẫn hiệu quả như đủ liều.”

Tôi cũng không muốn nói:

“Người nhẹ cân nên yêu cầu bác sĩ tính lại theo cân nặng.”

Hai kết luận đó đều đi quá xa so với điều câu chuyện của tôi có thể chứng minh.

Điều tôi muốn chia sẻ nằm ở một chỗ khác:

Người bệnh hoàn toàn có quyền hỏi bác sĩ tại sao mình đang sử dụng liều thuốc này và có những phương án dùng thuốc nào đã được chứng minh, chấp thuận hoặc phù hợp với trường hợp của mình.

Một chai thuốc không chỉ là chuyện chuyên môn, nó còn là một bài toán kinh tế rất thật

Đây là phần tôi nghĩ những người chưa từng điều trị ung thư rất khó cảm nhận hết.

Một phác đồ trên giấy nhìn khá đơn giản:

Tên thuốc.

Liều.

Ngày truyền.

Chu kỳ.

Nhưng với gia đình người bệnh, phía sau mỗi dòng đó lại là tiền.

Và nếu điều trị chỉ một hoặc hai lần, câu chuyện có thể còn tương đối dễ tính.

Nhưng khi thuốc phải sử dụng:

Nhiều chu kỳ.

Nhiều tháng.

Thậm chí kéo dài hơn.

Hoặc kết hợp với những thuốc khác.

thì chi phí cộng dồn có thể trở thành một phần rất lớn trong quyết định của gia đình.

Keytruda là một thuốc có chi phí cao.

Vì vậy người bệnh rất dễ bắt đầu tìm kiếm trên mạng:

Có thể giảm liều không?

Có thể kéo dài khoảng cách giữa hai lần truyền không?

Người nhẹ cân có cần 200 mg không?

Tại sao người này dùng một lượng khác người kia?

Những câu hỏi đó hoàn toàn dễ hiểu.

Nhưng đây cũng chính là lúc cần phân biệt giữa:

Hỏi để hiểu và cùng bác sĩ đưa ra quyết định

với

tự thay đổi phác đồ để tiết kiệm chi phí.

Hai việc hoàn toàn khác nhau.

Liều cố định có phải vì 200 mg “tốt hơn” liều theo cân nặng?

Không nên hiểu đơn giản như vậy.

Việc phát triển liều cố định dựa trên dữ liệu dược động học, mức phơi nhiễm thuốc, hiệu quả và độ an toàn, đồng thời giúp chuẩn hóa cách sử dụng thuốc.

Sau đó, các lịch dùng cố định đã trở thành cách sử dụng được phê duyệt rộng rãi cho người lớn. Hiện thông tin kê đơn của Keytruda liệt kê 200 mg mỗi 3 tuần hoặc 400 mg mỗi 6 tuần cho nhiều chỉ định ở người lớn.

Nhưng điều này cũng giải thích vì sao khi đọc những tài liệu cũ hoặc nghe lại trải nghiệm của những bệnh nhân điều trị từ nhiều năm trước, chúng ta có thể thấy những cách tính liều khác với hiện tại.

Y học thay đổi theo thời gian.

Một phác đồ từng được sử dụng trước đây không có nghĩa người bệnh hôm nay nên tự áp dụng lại.

Tôi từng đọc những nghiên cứu so sánh liều và rồi nhận ra một điều

Sau khi điều trị xong, tôi từng tìm đọc thêm về câu chuyện liều pembrolizumab.

Ban đầu mục đích rất đơn giản:

Tôi muốn hiểu tại sao ngày trước mình lại được sử dụng như vậy.

Càng đọc, tôi càng thấy câu chuyện phức tạp hơn việc lấy cân nặng nhân với một con số.

Có những phân tích về dược động học và các chiến lược liều khác nhau.

Có những nghiên cứu quan sát và phân tích kinh tế đặt câu hỏi về liều dựa trên cân nặng so với liều cố định.

Nhưng người bệnh cần rất cẩn thận khi đọc những dữ liệu này.

Một nghiên cứu cho thấy hai nhóm không có khác biệt rõ ở một kết quả nào đó không đồng nghĩa đã chứng minh rằng mọi người có thể dùng một nửa liều mà hiệu quả giống hệt nhau.

Đó là hai kết luận hoàn toàn khác nhau.

Và đây chính là lý do tôi không nghĩ người bệnh nên dùng một bài nghiên cứu trên mạng để tự tính liều thuốc cho mình.

Chi phí có nên được nói thẳng với bác sĩ không?

Theo tôi là có.

Ngày trước nhiều người bệnh ngại nói:

“Gia đình tôi không đủ khả năng theo thuốc này lâu dài.”

Có cảm giác nói đến tiền trước bác sĩ là không nên.

Nhưng sau khi tự mình đi qua điều trị, tôi nhìn chuyện này khác.

Nếu một phác đồ rất tốt nhưng gia đình chỉ đủ khả năng theo được vài đợt rồi phải dừng ngoài kế hoạch, đó là một vấn đề thực tế bác sĩ cần biết.

Người bệnh có thể hỏi rất thẳng:

Liều tôi đang dùng là bao nhiêu và tại sao?

Lịch truyền là bao lâu một lần?

Dự kiến điều trị trong bao lâu?

Chi phí thuốc là phần lớn hay còn những chi phí nào khác?

Nếu tài chính là vấn đề, có phương án điều trị phù hợp nào khác đã có bằng chứng và được bác sĩ chấp nhận hay không?

Điều quan trọng là để bác sĩ điều trị quyết định phần chuyên môn.

Gia đình cung cấp đầy đủ cả tình trạng sức khỏe lẫn điều kiện thực tế.

Một điều nữa tôi muốn nói rõ: thuốc miễn dịch không phải thuốc “nhẹ”

Có một cách hiểu khác mà người bệnh cũng nên tránh:

Miễn dịch không phải hóa chất, vậy chắc ít nguy hiểm hơn.

Không nên mặc định như vậy.

Pembrolizumab có thể gây những tác dụng phụ liên quan đến việc hệ miễn dịch tấn công các cơ quan bình thường, trong đó có thể liên quan đến phổi, đại tràng, gan, tuyến nội tiết, thận, da và những cơ quan khác; một số phản ứng có thể nghiêm trọng.

Với một người từng điều trị ung thư phổi như tôi, vấn đề liên quan đến phổi càng là thứ không thể xem nhẹ.

Vì vậy, dù thuốc được truyền theo lịch khá đơn giản, đây vẫn là điều trị ung thư cần bác sĩ chuyên khoa theo dõi.

Nếu đang được chỉ định Keytruda, tôi nghĩ có 5 câu nên hỏi trước

Không phải để tranh luận với bác sĩ về liều.

Mà để hiểu rõ kế hoạch của mình.

1. Vì sao trường hợp của tôi phù hợp với Keytruda?

Hãy hiểu bác sĩ đang dựa vào loại bệnh, giai đoạn và những dấu ấn nào.

2. Tôi sẽ dùng Keytruda đơn độc hay kết hợp với thuốc khác?

Hai kế hoạch có thể rất khác nhau.

3. Liều và khoảng cách giữa các lần truyền của tôi là gì?

Đừng chỉ nhớ “truyền miễn dịch”.

Hãy biết mình đang dùng thuốc như thế nào.

4. Dự kiến điều trị trong bao lâu và đánh giá đáp ứng ở thời điểm nào?

Điều này giúp gia đình chuẩn bị cả tâm lý lẫn tài chính.

5. Những tác dụng phụ nào cần báo bác sĩ ngay?

Đây là câu đặc biệt quan trọng với thuốc miễn dịch.

Sau nhiều năm, điều tôi nhớ không phải là mình đã tiết kiệm được bao nhiêu thuốc

Ngày đó, gia đình tôi phải tính toán rất nhiều thứ.

Điều trị.

Thuốc.

Thời gian ở Singapore.

Sinh hoạt.

Và không ai biết hành trình sẽ kéo dài bao lâu.

Vì vậy tôi hiểu tại sao một gia đình khi nhìn thấy giá của một loại thuốc ung thư lại lập tức muốn tìm cách giảm chi phí.

Tôi cũng hiểu tại sao câu chuyện:

“Có dùng liều thấp hơn được không?”

lại được nhiều người quan tâm.

Nhưng nếu bây giờ có một người bệnh hỏi tôi câu đó, tôi sẽ không trả lời:

“Được, ngày trước tôi cũng từng dùng.”

Tôi sẽ nói:

Hãy mang câu hỏi đó đến bác sĩ cùng toàn bộ hồ sơ của mình.

Bởi liều tôi từng được sử dụng là quyết định cho tình trạng của tôi tại thời điểm đó.

Không phải công thức cho người bệnh khác.

Điều đáng học từ trải nghiệm của tôi không phải cách chia một chai Keytruda.

Mà là một điều rộng hơn:

Khi bước vào một hành trình điều trị dài, người bệnh nên hiểu cả ba chuyện: tại sao mình dùng thuốc này, mình sẽ dùng nó như thế nào và gia đình có khả năng theo kế hoạch đó đến đâu.

Ngày trước tôi chỉ nghĩ:

Có thuốc để điều trị là cố gắng lắm rồi.

Bây giờ, sau khi đã trải qua bệnh và có cơ hội tiếp xúc với nhiều gia đình khác, tôi nghĩ thêm một bước:

Một kế hoạch điều trị tốt không chỉ cần đúng về chuyên môn. Người bệnh còn cần hiểu đủ rõ để biết mình đang theo đuổi điều gì và chuẩn bị được cho cả hành trình phía trước.

Bài viết chia sẻ trải nghiệm điều trị của cá nhân tôi và một số kiến thức giúp người bệnh hiểu hơn về pembrolizumab. Liều thuốc, lịch truyền, thời gian điều trị và việc thay đổi phác đồ phải do bác sĩ điều trị quyết định; không nên tự giảm liều hoặc thay đổi khoảng cách truyền dựa trên trải nghiệm của người bệnh khác.