Trước khi bước vào xạ trị, điều tôi lo nhất không phải là đau.
Mà là:
Sau gần hai tháng chiếu xạ vào vùng ngực, phổi của mình sẽ ra sao?
Tôi đã trải qua phẫu thuật ung thư phổi. Sau ca mổ, phần khối u nhìn thấy đã được lấy đi, nhưng kết quả sau phẫu thuật lại xuất hiện một thông tin khiến tôi phải tiếp tục điều trị:
Rìa phẫu thuật còn dương tính.
Đây cũng là lúc tôi hiểu rằng trong điều trị ung thư, “đã mổ” không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với “đã kết thúc điều trị”.
Với trường hợp của tôi, bác sĩ đã chủ động lựa chọn cách phẫu thuật nhằm bảo tồn được nhiều mô phổi hơn, thay vì lấy đi một phần phổi rộng hơn.
Đổi lại, kết quả sau mổ cho thấy rìa cắt còn dương tính.
Và vì vậy, tôi bước sang một chặng điều trị khác:
30 liều xạ trị bổ trợ, kết hợp 2 đợt hóa chất nhẹ.
Toàn bộ quá trình xạ trị của tôi được thực hiện tại Mount Elizabeth Hospital, Singapore.
“Rìa dương tính” sau phẫu thuật ung thư phổi là gì?
Đây là một khái niệm mà trước khi mắc bệnh, bản thân tôi cũng không biết.
Khi khối u được phẫu thuật lấy ra, bác sĩ giải phẫu bệnh không chỉ xác định đó là loại ung thư gì.
Họ còn đánh giá rìa của phần mô đã được cắt bỏ.
Nói một cách dễ hiểu, bác sĩ cần biết ở mép của phần mô được lấy ra còn nhìn thấy tế bào ung thư hay không.
Nếu rìa không còn tế bào ung thư, thường được gọi là rìa âm tính.
Nếu vẫn phát hiện tế bào ung thư tại rìa cắt, đó là rìa dương tính.
Với tôi, kết quả thuộc trường hợp thứ hai.
Nghe đến đây, phản ứng đầu tiên của người bệnh rất dễ là:
“Như vậy có phải ca mổ không thành công không?”
Tôi cũng từng có những suy nghĩ tương tự.
Nhưng câu chuyện thực tế không đơn giản như vậy.
Bác sĩ phải cân bằng giữa kiểm soát bệnh và giữ lại chức năng phổi
Phổi không phải một cơ quan mà cứ cắt càng nhiều thì càng tốt.
Trước phẫu thuật, bác sĩ phải cân nhắc vị trí tổn thương, mức độ cần lấy bỏ và lượng mô phổi có thể bảo tồn.
Với trường hợp của tôi, một trong những mục tiêu của ca mổ là giữ lại được nhiều phổi hơn cho cuộc sống sau điều trị.
Tôi thấy đây là một chi tiết rất đáng để những người bệnh đang chuẩn bị phẫu thuật hiểu.
Khi nghe bác sĩ nói về phương án mổ, chúng ta thường chỉ quan tâm:
“Có lấy hết ung thư được không?”
Nhưng bác sĩ còn phải nghĩ đến một câu hỏi khác:
“Sau khi điều trị, người bệnh còn lại bao nhiêu chức năng phổi để sống lâu dài?”
Với tôi, việc bảo tồn phổi mang lại lợi ích về chức năng, nhưng kết quả giải phẫu bệnh sau mổ cho thấy rìa còn dương tính.
Bởi vậy, bác sĩ không dừng kế hoạch điều trị tại ca phẫu thuật.
Sau mổ, tôi được chỉ định xạ trị bổ trợ
Sau khi xem kết quả giải phẫu bệnh và đánh giá lại tình trạng của tôi, bác sĩ đưa ra kế hoạch điều trị bổ trợ.
Tôi được chỉ định:
30 liều xạ trị.
Kết hợp với:
2 đợt hóa chất nhẹ trong quá trình điều trị.
Mục tiêu lúc đó là tiếp tục xử lý nguy cơ bệnh còn lại tại vùng cần điều trị sau phẫu thuật.
Tôi không kể phác đồ này để một người bệnh khác nhìn vào rồi nghĩ rằng:
“Rìa dương tính thì phải xạ 30 lần.”
Không phải như vậy.
Số liều xạ, tổng liều, vùng chiếu xạ và việc có cần kết hợp điều trị toàn thân hay không phụ thuộc vào từng trường hợp.
Đây là phác đồ bác sĩ lựa chọn cho chính trường hợp của tôi.
Điều tôi sợ trước lần xạ đầu tiên
Trước đó tôi đã trải qua chẩn đoán ung thư, phẫu thuật và rất nhiều lần vào bệnh viện.
Nhưng xạ trị vẫn là một thứ khá xa lạ.
Khi chưa trải qua, đầu mình có rất nhiều câu hỏi.
Xạ vào phổi có đau không?
Có nóng không?
Có cảm giác tia đi vào cơ thể không?
Phổi có bị ảnh hưởng không?
Có khó thở hơn không?
Sau 30 lần thì cơ thể sẽ như thế nào?
Tôi nghĩ đây cũng là tâm lý của rất nhiều người bệnh khi lần đầu nghe bác sĩ nói mình cần xạ trị.
Nỗi sợ nhiều khi không đến từ thứ mình đã trải qua.
Nó đến từ thứ mình chưa biết sẽ xảy ra như thế nào.
Lần đầu nằm một mình trong phòng xạ trị
Tôi thực hiện xạ trị tại Mount Elizabeth Hospital.
Bác sĩ theo dõi trực tiếp cho tôi là Dr Lee Kim Shang.
Ngày đầu bước vào phòng xạ, cảm giác của tôi khá khác so với những gì đã tưởng tượng trước đó.
Phòng rất yên tĩnh.
Khi mọi bước chuẩn bị hoàn tất, nhân viên ra ngoài và cửa phòng đóng lại.
Tôi nằm một mình.
Máy bắt đầu hoạt động.
Nhưng điều bất ngờ là:
Tôi không cảm thấy đau.
Không có cảm giác tia xạ “đốt” vào cơ thể.
Không có một cơn đau ngực xuất hiện ngay lúc máy hoạt động.
Cũng không có cảm giác đáng sợ như tôi đã hình dung trước đó.
Buổi xạ kết thúc.
Tôi đứng dậy.
Và ngày hôm đó vẫn tiếp tục gần như bình thường.
Nhưng xạ trị không phải chỉ có một ngày
Một buổi thì có thể thấy đơn giản.
Điều thực tế hơn là tôi phải thực hiện 30 liều, kéo dài gần hai tháng.
Tức là việc đến bệnh viện trở thành một phần trong sinh hoạt của mình.
Đi xạ.
Về nhà.
Rồi hôm sau tiếp tục.
Ngày này qua ngày khác.
Trong suốt quá trình ấy, tôi luôn để ý xem cơ thể có thay đổi gì.
Điều khiến tôi khá bất ngờ là với chính trường hợp của mình, tôi không bị ho và không xuất hiện đau ngực rõ rệt trong quá trình xạ.
Sinh hoạt hàng ngày của tôi cũng gần như bình thường.
Tất nhiên, đây chỉ là trải nghiệm cá nhân của tôi.
Người khác có thể có phản ứng hoàn toàn khác tùy vùng điều trị, liều xạ, bệnh nền và việc kết hợp với các phương pháp điều trị khác.
Tác dụng phụ tôi nhìn thấy rõ nhất lại nằm trên da
Nếu hỏi dấu hiệu nào khiến tôi thực sự nhìn thấy mình vừa trải qua xạ trị, thì đó là vùng da ở lưng.
Sau một thời gian, da tại đúng khu vực được chiếu xạ bắt đầu sạm đi.
Vết sạm hiện khá rõ.
Đây cũng chính là hình ảnh tôi còn lưu lại và chia sẻ trong bài viết này.
Nếu chỉ nhìn bức ảnh mà không biết câu chuyện phía sau, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ đó chỉ là một vùng da bị thâm.
Nhưng với tôi, nó giống như một dấu mốc của gần hai tháng liên tục đi xạ trị.
30 lần bước vào phòng xạ.
30 lần nằm vào vị trí đã được chuẩn bị.
Rồi lại trở về với cuộc sống thường ngày.
Hai đợt hóa chất được kết hợp trong quá trình đó
Ngoài xạ trị, tôi còn được bác sĩ cho 2 đợt hóa chất nhẹ trong giai đoạn điều trị bổ trợ.
Vì vậy, nếu chỉ nói tôi đã “xạ trị 30 liều” thì chưa phản ánh hết quá trình lúc đó.
Đây là một kế hoạch điều trị kết hợp mà bác sĩ lựa chọn dựa trên tình trạng sau phẫu thuật của tôi.
Điều tôi thấy quan trọng là trước khi bắt đầu, bác sĩ giải thích khá rõ:
Tại sao sau mổ vẫn cần điều trị tiếp.
Mục tiêu của xạ trị là gì.
Vì sao trường hợp của tôi cần kết hợp thêm hóa chất.
Và cơ thể có thể gặp những vấn đề gì trong quá trình điều trị.
Đó là thứ giúp tôi bớt sợ nhất.
Không phải một câu:
“Anh yên tâm, không sao đâu.”
Mà là việc tôi hiểu:
Mình đang làm gì và tại sao phải làm việc đó.
30 liều xạ trị của tôi có chi phí khoảng 30.000 SGD
Toàn bộ đợt xạ của tôi kéo dài gần hai tháng.
Chi phí phần xạ trị lúc đó vào khoảng 30.000 SGD cho 30 liều.
Tôi đưa con số này vào bài chỉ để chia sẻ chi phí thực tế của chính tôi tại thời điểm điều trị, không phải báo giá hiện tại của bệnh viện.
Chi phí của một người bệnh khác có thể khác tùy bệnh viện, kỹ thuật xạ trị, kế hoạch điều trị, bác sĩ và thời điểm.
Đây cũng là điều tôi nghĩ người bệnh nên hỏi rõ trước khi bắt đầu một liệu trình dài:
Tổng số buổi dự kiến là bao nhiêu?
Khoảng thời gian điều trị kéo dài bao lâu?
Những khoản nào nằm trong kế hoạch xạ?
Có thêm chi phí bác sĩ, lập kế hoạch, chụp mô phỏng hay các bước kiểm tra khác hay không?
Bởi một phác đồ kéo dài nhiều tuần không chỉ liên quan đến chi phí y tế.
Nếu điều trị ở nước ngoài, gia đình còn phải tính cả thời gian lưu trú, đi lại và sinh hoạt trong suốt quá trình đó.
Đây là phần mà người bệnh rất dễ bỏ sót khi mới nhìn vào chi phí điều trị.
Kết thúc 30 liều, điều tôi chờ nhất vẫn là lần kiểm tra sau đó
Ngày hoàn thành buổi xạ cuối cùng, tôi không có cảm giác rằng mọi chuyện đã lập tức kết thúc.
Ung thư không vận hành như vậy.
Mình vẫn phải chờ.
Vẫn phải theo dõi.
Và vẫn phải quay lại kiểm tra theo kế hoạch của bác sĩ.
Sau khi kết thúc điều trị và thực hiện kiểm tra lại, kết quả của tôi ổn, phù hợp với những gì bác sĩ đã dự kiến trước đó.
Đó là lúc tôi thực sự cảm thấy nhẹ hơn.
Bởi gần hai tháng trước đó, dù cơ thể vẫn sinh hoạt bình thường, trong đầu tôi vẫn luôn có một câu hỏi:
30 lần xạ này cuối cùng sẽ đưa mình đến đâu?
Sau này đi cùng những người bệnh khác, tôi mới hiểu trải nghiệm đó có ích thế nào
Nhiều năm sau, khi sống tại Singapore và có cơ hội đồng hành với những người bệnh khác, tôi vẫn gặp lại những câu hỏi mà ngày trước mình từng hỏi.
“Xạ có đau không anh?”
“30 lần thì có chịu nổi không?”
“Xạ vào ngực có ảnh hưởng phổi không?”
“Có phải ngày nào cũng vào viện không?”
“Da có bị bỏng không?”
“Xạ xong có mệt lắm không?”
Tôi không thể trả lời thay bác sĩ rằng người khác sẽ gặp tác dụng phụ gì.
Nhưng tôi có thể nói với họ chính xác tôi đã trải qua như thế nào.
Tôi đã từng bước vào căn phòng đó.
Từng nằm một mình khi máy hoạt động.
Từng đi đủ 30 buổi.
Từng nhìn vùng da trên lưng mình sạm đi.
Và từng chờ lần kiểm tra đầu tiên sau khi kết thúc điều trị.
Có lẽ đây cũng là một trong những lý do sau này khi đồng hành với người bệnh tại Singapore, tôi thường quan tâm đến những câu hỏi rất nhỏ mà trên hồ sơ bệnh án không bao giờ ghi.
Bởi ngày trước tôi cũng từng là người cần những câu trả lời ấy.
Rìa dương tính sau mổ không có nghĩa mọi người sẽ có hành trình giống tôi
Đây là điều tôi muốn nhấn mạnh nhất khi chia sẻ câu chuyện này.
Nếu một người vừa phẫu thuật ung thư phổi và nhận kết quả rìa dương tính, đừng đọc trường hợp của tôi rồi tự kết luận mình cũng phải:
30 liều xạ + 2 đợt hóa chất.
Quyết định tiếp theo còn phụ thuộc vào loại ung thư, giai đoạn bệnh, vị trí rìa dương tính, loại phẫu thuật đã thực hiện, khả năng can thiệp lại, thể trạng, chức năng phổi và nhiều thông tin khác.
Điều đáng làm hơn là hỏi bác sĩ thật rõ:
Rìa dương tính của tôi có ý nghĩa gì?
Vì sao bác sĩ không phẫu thuật thêm hoặc vì sao bác sĩ đề nghị một phương án khác?
Mục tiêu của xạ trị bổ trợ là gì?
Vùng nào sẽ được chiếu xạ?
Tôi cần bao nhiêu buổi?
Có cần kết hợp điều trị toàn thân không?
Những tác dụng phụ nào cần đặc biệt theo dõi?
Khi hiểu được những câu trả lời này, người bệnh sẽ bớt cảm giác mình đang bước vào một quá trình hoàn toàn mù mờ.
Nếu được quay lại thời điểm trước buổi xạ đầu tiên
Tôi vẫn sẽ lo.
Bởi ung thư, phẫu thuật rồi tiếp tục xạ trị không phải chuyện có thể nói vài câu tích cực là hết sợ.
Nhưng tôi sẽ không còn sợ xạ trị theo cách ngày trước mình từng tưởng tượng.
Với tôi, phần khó nhất không phải nằm trong máy.
Máy không làm tôi đau.
30 buổi xạ của tôi cũng không khiến cuộc sống dừng lại như tôi từng lo.
Điều khiến một người bệnh mệt mỏi hơn nhiều là:
Không hiểu vì sao mình phải tiếp tục điều trị khi vừa trải qua một ca phẫu thuật.
Khi bác sĩ giải thích được câu hỏi đó, mọi thứ trở nên rõ ràng hơn.
Tôi biết vì sao mình cần thêm 30 liều.
Tôi hiểu vì sao có thêm hai đợt hóa chất.
Tôi hiểu việc bảo tồn thêm mô phổi trong phẫu thuật và kết quả rìa dương tính sau đó đã dẫn đến quyết định điều trị bổ trợ như thế nào trong chính trường hợp của mình.
Và rồi tôi chỉ tập trung đi từng buổi một.
Từ buổi đầu tiên.
Đến buổi thứ 30.
Bây giờ nhìn lại, vết sạm trên lưng đã trở thành một phần rất nhỏ của câu chuyện.
Nhưng trải nghiệm gần hai tháng ấy lại theo tôi đến tận hôm nay.
Bởi nó giúp tôi hiểu một điều mà sau này khi đồng hành cùng những người bệnh khác tại Singapore, tôi càng thấy rõ:
Người bệnh không chỉ cần biết mình phải điều trị gì.
Họ cần hiểu tại sao mình phải điều trị như vậy.
Khi hiểu được điều đó, nỗi sợ không biến mất hoàn toàn.
Nhưng ít nhất, mình biết vì sao mình đang bước tiếp.
Đây là trải nghiệm điều trị ung thư phổi của chính tôi tại Singapore. Phác đồ 30 liều xạ trị kết hợp 2 đợt hóa chất được bác sĩ lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của tôi sau phẫu thuật. Trải nghiệm và tác dụng phụ của tôi không đại diện cho tất cả người bệnh. Người bệnh không nên dựa vào câu chuyện này để tự quyết định việc xạ trị hoặc hóa trị.