Ung thư tuyến nước bọt: Nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và điều trị
Ung thư tuyến nước bọt là gì?
Tuyến nước bọt sản xuất nước bọt giúp giữ ẩm miệng, hỗ trợ nuốt và tiêu hóa thức ăn.
Ba tuyến nước bọt lớn gồm:
- Tuyến mang tai.
- Tuyến dưới hàm.
- Tuyến dưới lưỡi.
Ngoài ra còn có hàng trăm tuyến nước bọt nhỏ nằm trong niêm mạc miệng và họng.
Ung thư tuyến nước bọt khá hiếm và có nhiều loại mô bệnh học khác nhau.
Một số phát triển chậm, trong khi một số khác có thể tiến triển nhanh và lan theo dây thần kinh.
Triệu chứng
Dấu hiệu phổ biến nhất là một khối ở vùng tuyến nước bọt.
Các triệu chứng khác có thể gồm:
- Sưng trước tai.
- Sưng dưới hàm.
- Khối trong miệng.
- Đau vùng mặt.
- Tê mặt.
- Yếu cơ mặt.
- Liệt một bên mặt.
- Khó há miệng.
- Khó nuốt.
- Đau tai hoặc đau quanh hàm.
Một điểm quan trọng:
Phần lớn khối tuyến nước bọt không phải ung thư, nhưng khối tăng kích thước, đau hoặc kèm yếu cơ mặt cần được kiểm tra sớm.
Nguyên nhân
Phần lớn trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể.
Ung thư xuất hiện khi tế bào tuyến nước bọt tích lũy các biến đổi làm mất kiểm soát quá trình tăng trưởng.
Yếu tố nguy cơ
Một số yếu tố liên quan gồm:
- Tuổi cao.
- Tiền sử xạ trị vùng đầu cổ.
- Một số phơi nhiễm nghề nghiệp.
- Một số hội chứng di truyền hiếm.
- Một số loại virus hoặc yếu tố phân tử tùy loại mô học.
Chẩn đoán
Khám lâm sàng
Bác sĩ kiểm tra kích thước, độ cứng, khả năng di động của khối và chức năng dây thần kinh mặt.
Siêu âm
Hữu ích trong đánh giá khối tuyến nước bọt nông.
Chọc hút kim nhỏ hoặc sinh thiết
Giúp lấy tế bào hoặc mô để đánh giá.
CT và MRI
MRI đặc biệt hữu ích nếu nghi ngờ:
- Khối u lan theo dây thần kinh.
- Xâm lấn mô sâu.
- Xâm lấn nền sọ.
Giai đoạn
Ung thư tuyến nước bọt lớn có thể được phân giai đoạn theo TNM.
Các yếu tố quan trọng gồm:
- Kích thước khối u.
- Xâm lấn mô xung quanh.
- Liệt dây thần kinh.
- Hạch cổ.
- Di căn xa.
Ngoài giai đoạn, độ mô học rất quan trọng.
Một khối u độ thấp có thể tiến triển chậm, trong khi loại độ cao có thể xâm lấn và di căn nhanh hơn.
Hướng điều trị
Phẫu thuật
Là phương pháp chính ở phần lớn bệnh còn khu trú.
Ví dụ, với khối u tuyến mang tai, bác sĩ có thể cắt một phần hoặc toàn bộ tuyến.
Một mục tiêu quan trọng là cố gắng bảo tồn dây thần kinh mặt nếu điều kiện ung thư học cho phép.
Xạ trị
Có thể được chỉ định sau phẫu thuật nếu:
- Khối u nguy cơ cao.
- Bờ cắt không an toàn.
- Có xâm lấn quanh dây thần kinh.
- Có hạch.
- Mô học ác tính cao.
Điều trị toàn thân
Ở bệnh tái phát hoặc di căn, bác sĩ có thể cân nhắc:
- Hóa trị.
- Liệu pháp miễn dịch.
- Thuốc nhắm trúng đích nếu khối u có biomarker phù hợp.
Một số loại ung thư tuyến nước bọt có thể mang các biến đổi phân tử đặc hiệu, vì vậy xét nghiệm phân tử đôi khi có giá trị trong bệnh tiến triển.
Phòng ngừa
Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa đặc hiệu cho phần lớn ung thư tuyến nước bọt.
Các biện pháp hợp lý gồm:
- Hạn chế phơi nhiễm nghề nghiệp không cần thiết.
- Tuân thủ bảo hộ lao động.
- Không hút thuốc.
- Khám sớm khi có khối vùng mang tai, dưới hàm hoặc dưới cằm kéo dài.
