39 tuổi, chỉ nghĩ mình thiếu máu: Không ngờ kết quả lại là bạch cầu cấp dòng lympho

Có những bệnh ung thư bắt đầu bằng một khối u.

Nhưng cũng có những bệnh không có một khối u nào để người bệnh có thể nhìn thấy hay sờ thấy.

Nó chỉ bắt đầu bằng một cảm giác rất bình thường:

Mệt.

Một người anh tôi quen, 39 tuổi, đã bắt đầu hành trình của mình như vậy.

Anh từng sang Singapore khám và điều trị, có một thời gian ở cùng nhà tôi.

Nhìn anh lúc đó, điều khiến tôi nhớ nhất là trước khi biết bệnh, anh không hề nghĩ mình đang đứng trước một căn bệnh ung thư máu cấp tính.

Ban đầu, anh chỉ nghĩ:

“Chắc mình thiếu máu thôi.”

Từ những cơn chóng mặt đến một kết quả máu bất thường

Thời gian đầu, cơ thể anh ngày càng mệt.

Da nhợt hơn.

Thỉnh thoảng chóng mặt.

Sức lực không còn giống trước.

Đây đều là những biểu hiện rất dễ bị bỏ qua, đặc biệt với một người mới 39 tuổi. Mệt thì nghĩ do công việc. Chóng mặt thì nghĩ thiếu ngủ. Da nhợt thì nghĩ thiếu máu.

Anh cũng nghĩ như vậy.

Cho đến khi làm xét nghiệm máu.

Kết quả cho thấy bạch cầu tăng cao bất thường.

Từ một xét nghiệm tưởng như khá thông thường, mọi chuyện bắt đầu đi theo một hướng hoàn toàn khác.

Anh được kiểm tra sâu hơn, trong đó có xét nghiệm tủy xương.

Kết quả xác định:

Acute Lymphoblastic Leukemia – ALL, hay bạch cầu cấp dòng lympho.

Từ “thiếu máu” đến “ung thư máu” chỉ cách nhau vài bước xét nghiệm.

Với anh và gia đình, đó là một cú sốc rất lớn.

Ung thư máu không nhất thiết phải có một “khối u”

Đây cũng là điều khiến trường hợp của anh rất khác với nhiều người bệnh ung thư mà tôi từng gặp.

Khi nói đến ung thư, nhiều người hình dung phải có một khối u ở phổi, gan, vú hay một cơ quan nào đó.

Nhưng bạch cầu cấp dòng lympho (ALL) là bệnh lý ác tính của hệ tạo máu, liên quan đến các tế bào non bất thường trong tủy xương và máu.

Vì vậy, người bệnh có thể không có một “cục u” rõ ràng để cảnh báo mình.

Những biểu hiện ban đầu đôi khi lại là những thứ rất dễ nhầm với các vấn đề thông thường như mệt mỏi, xanh xao, chóng mặt hoặc những bất thường trên xét nghiệm máu.

Với anh, chính một kết quả công thức máu bất thường đã mở ra toàn bộ câu chuyện phía sau.

Sang Singapore, câu hỏi không chỉ còn là “có phải ALL hay không?”

Khi anh sang Singapore, bác sĩ cần đánh giá lại bệnh một cách chi tiết hơn.

Anh được thực hiện lại các kiểm tra cần thiết, trong đó có đánh giá tủy xương, flow cytometry và xét nghiệm BCR-ABL1.

Đây là giai đoạn tôi thấy rất rõ sự khác biệt giữa việc chỉ biết tên bệnh và việc hiểu đặc điểm cụ thể của bệnh.

Bởi “ALL” chưa phải là toàn bộ câu trả lời.

Bác sĩ còn cần biết người bệnh thuộc nhóm nào, các tế bào bệnh có đặc điểm gì và có những bất thường phân tử nào ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

Kết quả của anh cho thấy anh thuộc nhóm:

Philadelphia chromosome–positive ALL (Ph+ ALL), liên quan đến BCR-ABL1.

Và chính thông tin này có ý nghĩa đối với phác đồ điều trị tiếp theo.

Ph+ ALL khiến kế hoạch điều trị không chỉ dừng ở hóa trị

Sau khi xác định rõ thể bệnh, bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị cho anh.

Theo hồ sơ của trường hợp này, anh được điều trị bằng Hyper-CVAD kết hợp thuốc nhắm trúng đích Imatinib, nhằm tác động vào bất thường BCR-ABL.

Đây cũng là một chi tiết mà nếu chỉ nghe câu:

“Anh ấy bị ung thư máu.”

thì gần như không thể hiểu được phía sau bác sĩ đang dựa vào những thông tin nào để lựa chọn thuốc.

Cùng là một tên bệnh, nhưng những đặc điểm sinh học khác nhau có thể dẫn đến những chiến lược điều trị khác nhau.

Vì thế, trong những bệnh lý huyết học ác tính, việc xác định chính xác thể bệnh và các dấu ấn liên quan ngay từ đầu có ý nghĩa rất lớn.

Những ngày điều trị ở Singapore

Có một thời gian anh ở cùng nhà tôi trong quá trình sang Singapore khám và điều trị.

Ở bệnh viện, người ta nhìn thấy xét nghiệm, thuốc, lịch truyền và những con số.

Nhưng khi sống gần một người bệnh, mình lại nhìn thấy phần khác của hành trình.

Một người mới 39 tuổi, trước đó vẫn sống cuộc sống bình thường, bỗng phải học rất nhanh những khái niệm mà trước đây có lẽ chưa từng nghĩ mình sẽ cần biết:

ALL.

BCR-ABL1.

Hóa trị.

Thuốc đích.

MRD.

Rồi cả câu chuyện ghép tế bào gốc.

Đối với bác sĩ, đó là những thông tin cần thiết để điều trị.

Đối với người bệnh và gia đình, mỗi từ lại kéo theo một câu hỏi khác:

Điều trị có đáp ứng không?

Bao giờ kiểm tra lại tủy?

Nếu kết quả tốt thì bước tiếp theo là gì?

Có phải ghép tế bào gốc không?

Và câu hỏi khó nhất thường vẫn là:

“Rồi mình có ổn không?”

Không phải câu hỏi nào cũng có thể trả lời ngay.

Sau những chu kỳ đầu, gia đình bắt đầu nhận được tín hiệu tích cực

Sau các chu kỳ điều trị đầu tiên, lượng tế bào blast trong tủy của anh giảm rõ rệt.

Một trong những kết quả được gia đình chờ đợi rất nhiều là MRD – measurable residual disease, xét nghiệm được sử dụng để đánh giá lượng bệnh còn lại ở mức rất thấp sau điều trị.

Kết quả MRD của anh bắt đầu về mức âm tính.

Với người ngoài, đó có thể chỉ là một dòng trong kết quả xét nghiệm.

Nhưng với một gia đình đã đi từ cú sốc “ung thư máu cấp” đến những chu kỳ hóa trị liên tục, một kết quả như vậy mang lại cảm giác rất khác.

Ít nhất, nó cho thấy quá trình điều trị đang đi theo một hướng tích cực.

Nhưng hành trình chưa kết thúc.

MRD âm tính không có nghĩa là có thể tự coi như đã khỏi bệnh

Đây là điểm tôi nghĩ rất đáng để người bệnh và gia đình hiểu.

Khi nhận được một kết quả tốt, tâm lý tự nhiên là muốn nghĩ rằng chặng khó khăn nhất đã qua.

Nhưng với trường hợp của anh, bác sĩ vẫn phải nhìn xa hơn kết quả của một thời điểm.

Bước tiếp theo đang được chuẩn bị là đánh giá khả năng ghép tế bào gốc tạo máu nếu các điều kiện phù hợp.

Có nghĩa là từ lúc phát hiện bệnh cho tới đây, kế hoạch điều trị không phải một quyết định duy nhất.

Nó là một chuỗi quyết định:

Xác định đúng bệnh.

Xác định đúng thể bệnh.

Tìm bất thường BCR-ABL1.

Lựa chọn phác đồ.

Đánh giá đáp ứng.

Theo dõi MRD.

Sau đó mới quyết định bước tiếp theo có cần ghép tế bào gốc hay không.

Đó cũng là lý do tôi ngày càng thấy rằng trong ung thư, đặc biệt là ung thư máu cấp tính, chỉ biết tên bệnh là chưa đủ.

Điều tôi nhớ nhất từ một người bệnh mới 39 tuổi

Có những hôm nhìn anh sinh hoạt ở nhà, tôi vẫn thấy rất khó liên hệ người trước mặt mình với một chẩn đoán bệnh lý huyết học ác tính cần điều trị khẩn trương.

Bởi trước khi bệnh xuất hiện, anh cũng giống rất nhiều người khác.

Không có một khối u lớn.

Không có một cơn đau khiến anh phải nhập viện ngay.

Chỉ là mệt.

Da nhợt.

Chóng mặt.

Rồi một lần xét nghiệm máu bất thường.

Nhưng chỉ sau đó một thời gian ngắn, cuộc sống đã chuyển từ công việc và gia đình sang những chu kỳ điều trị, xét nghiệm tủy và những lần chờ kết quả.

Tôi từng là bệnh nhân ung thư nên hiểu phần nào cảm giác chờ một kết quả.

Nhưng mỗi người bệnh ở cùng nhà, mỗi hồ sơ tôi có cơ hội tiếp xúc và mỗi lần cùng họ sang bệnh viện lại cho tôi thêm một góc nhìn khác về hành trình điều trị tại Singapore.

Có những trường hợp, việc quan trọng nhất không phải tìm một bệnh viện thật nhanh.

Mà là xác định thật nhanh nhưng cũng phải thật đúng mình đang mắc thể bệnh nào.

Một xét nghiệm máu bất thường đôi khi không nên bỏ qua

Tôi kể câu chuyện của anh không phải để một người đang mệt hay có bạch cầu tăng tự nghĩ rằng mình mắc ung thư máu.

Bạch cầu bất thường có nhiều nguyên nhân và cần bác sĩ đánh giá trong bối cảnh cụ thể.

Nhưng trường hợp này để lại một bài học đáng nhớ:

Nếu tình trạng mệt mỏi, xanh xao, chóng mặt kéo dài hoặc xét nghiệm máu xuất hiện những bất thường đáng kể, việc tìm nguyên nhân và kiểm tra tiếp theo chỉ định của bác sĩ là điều không nên trì hoãn.

Và khi đã xác định là bạch cầu cấp dòng lympho, câu hỏi tiếp theo không chỉ là:

“Điều trị ung thư máu bằng thuốc gì?”

Mà còn phải hiểu:

“Tôi thuộc thể bệnh nào và có những đặc điểm nào ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị?”

Với anh, việc phát hiện Ph+ ALL và BCR-ABL1 đã trở thành một phần quan trọng trong cách bác sĩ xây dựng kế hoạch điều trị.

Có những hành trình sang Singapore bắt đầu bằng một câu hỏi rất khác

Nhiều gia đình liên hệ khi sang Singapore thường hỏi trước về bác sĩ, bệnh viện hoặc chi phí.

Nhưng càng tiếp xúc với nhiều trường hợp, tôi càng thấy có một câu hỏi nên đứng trước tất cả những câu đó:

“Hồ sơ hiện tại đã đủ để hiểu chính xác bệnh của mình chưa?”

Với một số bệnh ung thư máu tiến triển nhanh, thời gian rất quan trọng.

Nhưng nhanh không có nghĩa là bỏ qua việc phân loại bệnh một cách đầy đủ.

Trường hợp của anh khiến tôi nhớ đến điều này rất rõ.

Từ một người đàn ông 39 tuổi nghĩ mình chỉ thiếu máu, anh đã phải bước vào một hành trình hoàn toàn khác.

Hành trình ấy hiện vẫn còn những bước phía trước.

Nhưng từ những chu kỳ đầu, kết quả MRD âm tính đã mang lại cho anh và gia đình một tín hiệu tích cực để tiếp tục.

Và với tôi, sau mỗi trường hợp như vậy, điều mình tích lũy thêm không chỉ là tên một loại thuốc hay một phác đồ.

Mà là hiểu rõ hơn người bệnh cần chuẩn bị gì, hồ sơ nào quan trọng, những câu hỏi nào nên hỏi bác sĩ và một hành trình điều trị tại Singapore thực tế diễn ra như thế nào.

Để khi một gia đình khác rơi vào hoàn cảnh tương tự, ít nhất họ không phải bắt đầu mọi thứ từ con số không.

---

Bài viết chia sẻ một trường hợp thực tế tôi có cơ hội tiếp xúc và đồng hành trong thời gian người bệnh khám, điều trị tại Singapore. Một số thông tin nhận diện đã được lược bỏ để bảo vệ riêng tư. Diễn biến và đáp ứng của trường hợp này không đại diện cho tất cả người bệnh ALL/Ph+ ALL. Việc lựa chọn thuốc, hóa trị hoặc ghép tế bào gốc cần được bác sĩ chuyên khoa huyết học đánh giá cho từng người bệnh.